KHI MỘT QUAN TIỀN KHÔNG BAO GIỜ ĐO ĐƯỢC TÌNH YÊU.
LÝ LẼ CỦA TRÁI TIM TRONG VƯỜN NHO –
Không ai bị trả thiếu, chỉ có người không chịu vui vì kẻ khác được trả dư.
Sáng sớm ngày 15 tháng 9 năm 2020, tại quảng trường San Rocco, thành phố Como miền Bắc nước Ý, cha Roberto Malgesini, năm ấy vừa tròn 51 tuổi, đang làm công việc quen thuộc mỗi ngày của mình. Suốt nhiều năm, người ta không thấy ngài ngồi trong văn phòng giáo xứ ấm áp. Ngài lái chiếc xe cũ kỹ, chở trà nóng, sữa và bánh mì đến từng góc phố, phát cho những người vô gia cư, những di dân nghèo đang co ro dưới mái hiên lạnh giá. Ngài nhớ tên từng người, không hề giữ một khoảng cách an toàn nào giữa một linh mục và những phận đời trôi dạt dưới đáy xã hội. Sáng hôm ấy, chính người đàn ông mà ngài từng nhiều lần cho ăn, cưu mang, giúp đỡ, đã rút dao đâm ngài giữa đường phố. Cha Roberto ngã xuống, tay vẫn còn cầm phần ăn sáng chưa kịp trao hết. Đức Thánh Cha Phanxicô, khi hay tin, đã gọi đó là cuộc tử đạo của một chứng nhân bác ái dành cho người nghèo khổ nhất.
Đọc xong câu chuyện, có lẽ nhiều người trong chúng ta chỉ biết lặng người một chút rồi gấp lại. Cha Roberto là linh mục, đã hiến trọn đời cho Chúa, chuyện của ngài đẹp thật, nhưng xa vời với một người sáng nào cũng phải dậy sớm lo tiệm, lo con cái, lo bảng lương cuối tháng cho nhân viên. Mình còn phải tính toán, phải cân đo từng đồng chi tiêu, làm sao dám cho đi mà không nghĩ đến hậu quả. Giữa một thế giới sống bằng phép tính rủi ro và lợi ích, việc trao đi vô điều kiện như vậy nghe chừng quá xa xỉ, thậm chí có phần dại dột.
Nhưng chính sự dại dột tuyệt đẹp ấy lại là cánh cửa mở vào bài Tin Mừng của Chúa Nhật XXV Thường Niên năm A, sẽ được công bố trong ít ngày tới, đúng vào dịp gần với ngày giỗ của cha Roberto. Đó là dụ ngôn những người thợ làm vườn nho, theo Tin Mừng Mátthêu chương 20. Một dụ ngôn quen thuộc đến mức nhiều người nghĩ mình đã hiểu hết, nhưng lại luôn gây tranh cãi mỗi lần được xướng lên, vì nó đụng chạm thẳng vào thứ mà chúng ta bảo vệ kỹ nhất: cảm giác về sự công bằng.
1. NHỮNG NGƯỜI ĐỨNG KHÔNG AI MƯỚN – KHI THẤT NGHIỆP KHÔNG PHẢI VÌ LƯỜI
Bối cảnh dụ ngôn là một ngày lao động bình thường ở Palestine hai ngàn năm trước. Ông chủ vườn nho ra chợ từ sáng sớm tinh mơ để thuê thợ, rồi lại ra chợ vào giờ thứ ba, giờ thứ sáu, giờ thứ chín. Nhưng chi tiết làm đảo lộn tất cả nằm ở giờ thứ mười một, tức khoảng năm giờ chiều, khi mặt trời sắp lặn và ngày làm việc chỉ còn vỏn vẹn một tiếng đồng hồ. Ông vẫn ra chợ, vẫn thấy có người đứng đó, và vẫn gọi họ vào làm.
Rất dễ để mặc định rằng những người bị bỏ lại đến tận chiều muộn ấy là kẻ lười biếng, ngủ nướng, chỉ chịu vác mặt ra chợ khi trời đã xế. Nhưng đặt mình vào bối cảnh kinh tế thời đó sẽ thấy một sự thật khác hẳn. Người được thuê từ sáng sớm là những người khỏe mạnh nhất, trẻ trung nhất, những người ông chủ nào nhìn vào cũng thấy ngay khả năng sinh lời. Còn những người bị rớt lại đến giờ thứ mười một, khi được hỏi vì sao đứng không, câu trả lời của họ là vì không ai thuê, chứ không phải vì họ không muốn làm. Rất có thể họ là người lớn tuổi chân yếu tay mềm, người mang khiếm khuyết trên cơ thể, người thấp cổ bé họng không quen biết ai để được ưu tiên. Xã hội đã đo lường họ bằng năng suất lao động, thấy họ không sinh đủ lợi nhuận, rồi lặng lẽ gạt họ sang một bên.
Khi ông chủ gọi họ vào làm lúc năm giờ chiều, ông không dung túng cho sự lười biếng. Ông đang nhìn thấy nỗi tuyệt vọng của những con người bị bỏ quên, và Ngài chọn không quay mặt đi.
Hai ngàn năm sau, giờ thứ mười một vẫn còn đó, chỉ đổi hình dạng. Là người ngoài năm mươi tuổi vừa bị công ty cho nghỉ vì bị xem là quá lớn tuổi để bắt kịp công nghệ mới. Là người khuyết tật gửi đi hàng chục đơn xin việc, chỉ nhận lại im lặng. Là cô thợ tay nghề chưa vững, anh nhân viên mới rụt rè, người mà ai cũng ngại giao việc quan trọng vì sợ chậm tiến độ chung. Trong chính tiệm mình, trong chính công ty mình, có ai đang đứng ở chợ đời từ sáng đến giờ mà chưa một ai buồn hỏi han, chưa một ai buồn trao cho họ một cơ hội?
2. MỘT QUAN TIỀN CHO TẤT CẢ – KHI LÒNG GHEN TỴ ĐỘI LỐT CÔNG BẰNG
Đến sáu giờ tối, giờ trả lương, ông chủ làm một việc khiến cả khu vườn dậy sóng. Ông trả từ người vào làm sau cùng đến người vào làm đầu tiên, và tất cả, từ người chỉ làm một tiếng đến người dầm mưa dãi nắng suốt mười hai tiếng, đều nhận đúng một quan tiền như nhau. Nếu là người đã còng lưng từ sáng sớm dưới cái nắng cháy da của vùng Trung Đông, mà thấy người mới vào làm lúc chiều mát lại lãnh y hệt số tiền của mình, có lẽ ai trong chúng ta cũng khó lòng giữ được bình tĩnh. Chuyển sang bối cảnh hôm nay, nếu một người vắt kiệt sức mười hai tiếng mỗi ngày để đạt chỉ tiêu công ty, còn đồng nghiệp chỉ làm báo cáo qua loa, mà cuối tháng tài khoản ngân hàng báo về số tiền y hệt nhau, chắc chắn phòng nhân sự sẽ ngập trong đơn khiếu nại.
Nhưng hãy nhìn kỹ khía cạnh công bằng trong câu chuyện. Ông chủ có lừa dối người làm từ sáng sớm không? Không hề. Ông đã thỏa thuận với họ mức lương một quan tiền, đúng bằng mức đủ nuôi sống một gia đình trong một ngày, và ông trả đúng như đã hứa, không bớt của họ một đồng nào để bù cho người đến sau. Vậy điều khiến họ nổi giận không phải vì họ bị trả thiếu, mà vì người khác được trả thừa so với công sức bỏ ra. Ông chủ hỏi thẳng một câu sắc như dao: phải chăng mắt anh ghen tị vì tôi tốt lành chăng?
Đức Thánh Cha Phanxicô, khi giảng về đoạn Tin Mừng này, đã nói rằng công lý của loài người dạy chúng ta trao cho mỗi người đúng theo công trạng của họ, còn công lý của Thiên Chúa không đo tình yêu bằng cân đo lợi nhuận, thành tích hay cả những thất bại của mình. Ngài trả công cho tất cả bằng cùng một đồng tiền, đó chính là tình yêu của Ngài, một tình yêu vô điều kiện, không vì công trạng mà có. Quan tiền trong dụ ngôn không phải là tiền tệ vật lý, mà tượng trưng cho ơn cứu độ, cho tình yêu Thiên Chúa dành cho từng người. Mà ơn cứu độ thì làm sao chia nhỏ theo phần trăm cho được. Chẳng lẽ Thiên Chúa lại nói, con phục vụ Ta năm mươi năm nên con được trọn thiên đàng, còn con mới quay về Ta một năm nên chỉ được đứng ngoài rìa cửa thiên đàng mà thôi.
Cái bẫy tâm lý đang chờ sẵn ở đây rất tinh vi, và rất nhiều người trong chúng ta đã sa vào mà không hay. Chúng ta bê nguyên mô hình làm nhiều hưởng nhiều của thương trường vào trong mối tương quan với Thiên Chúa. Thay vì sống như con cái trong nhà Cha, chúng ta tự hạ mình xuống thành kẻ làm công ôm cuốn sổ tính công. Người đạo gốc ba bốn đời, khi thấy một người mới trở lại đạo sau nửa đời sống buông thả, đáng lẽ phải vui mừng, lại chép miệng nghĩ thầm, tôi giữ đạo từ trong bụng mẹ, chịu bao nhiêu kiêng khem, còn người kia mới quay đầu mà cũng được hưởng ơn ngang mình. Ngoài đời cũng chẳng khác gì, khi đồng nghiệp mình từng xem thường lại được thăng chức, khi người bạn hàng mới mở tiệm được khách khen còn mình âm thầm ganh tị, đó chính là căn bệnh mù lòa của tâm hồn, khiến ta tự tước đoạt mất niềm vui của chính mình.
3. GIỜ THỨ MƯỜI MỘT KHÔNG PHẢI LÀ MỘT MÓN HỜI
Có một lập luận rất sắc bén mà có lẽ nhiều người từng thầm nghĩ tới, dù không dám nói ra thành lời. Nếu ơn cứu độ là cho không và phần thưởng cuối cùng như nhau, vậy tội gì phải sống đạo đức, phải từ bỏ những cám dỗ ngay từ khi còn trẻ. Sao không cứ sống buông thả, chạy theo mọi thú vui trần tục, rồi đợi đến đúng giờ thứ mười một, khi về già hay lúc nằm trên giường bệnh, mới ăn năn trở lại, đằng nào cũng nhận một quan tiền như ai.
Lập luận ấy nghe rất hợp lý, nhưng nó xuất phát từ một tiền đề sai ngay từ gốc rễ: coi việc sống trong tình yêu Thiên Chúa là một gánh nặng phải chịu đựng, còn sống buông thả ngoài vườn nho mới là món hời đáng ao ước. Sự thật ngược lại hoàn toàn. Một đời sống chìm trong ích kỷ, dối trá, buông thả, luôn bất an và trống rỗng bên trong, đó chưa bao giờ là tự do hay hạnh phúc, mà là một thứ địa ngục ngay giữa trần gian. Những người thợ làm từ sáng sớm than phiền vì họ quên mất một điều, trong khi kẻ khác còn đứng trong tuyệt vọng ngoài chợ, lo âu không biết tối nay gia đình có gì ăn, thì chính họ đã có sẵn mục đích sống, có sự bảo đảm, có mối tương quan với một người chủ tốt lành ngay từ lúc bình minh. Được sống trong ánh sáng của khu vườn từ sớm, tự nó đã là phần thưởng lớn nhất, chứ không phải là cái giá phải trả.
Chờ đến giờ thứ mười một chưa bao giờ là một chiến lược khôn ngoan. Đó là tự ném bỏ cả một quãng đời vào bóng tối, đánh mất biết bao cơ hội được yêu thương, được cảm nếm bình an thật sự ngay hôm nay. Vấn đề không nằm ở chỗ ai nhận được một quan tiền vào lúc mấy giờ, mà nằm ở chỗ mình đã bỏ lỡ bao nhiêu năm tháng đáng lẽ được sống trong khu vườn ấy.
4. TỪ QUẢNG TRƯỜNG SAN ROCCO ĐẾN BÀN GIẤY VĂN PHÒNG
Bước ra khỏi trang Tin Mừng, đối diện với những khuôn mặt mệt mỏi nơi công sở, những bản báo cáo doanh thu chưa đạt chỉ tiêu, cái lý lẽ của trái tim này nghe có vẻ xa xỉ, thậm chí nguy hiểm. Sống không tính toán, giữa một xã hội cạnh tranh sinh tồn khốc liệt, chẳng phải là công thức để bị người khác lợi dụng hay sao?
Áp lực cơm áo là có thật, không ai phủ nhận. Nhưng giáo huấn xã hội của Giáo Hội, đặc biệt là điều vẫn được gọi là sự ưu tiên chọn lựa người nghèo và người bị gạt ra bên lề, không hề đòi chúng ta từ bỏ công việc hay trở thành kẻ khờ khạo giữa đời. Điều được mời gọi ở đây rất cụ thể, có thể bắt đầu ngay trong tuần này.
Việc thứ nhất, tập nhìn người khác bằng con mắt của ông chủ vườn nho, không phải bằng chiếc máy tính năng suất. Mỗi khi trong tiệm, trong công ty, xuất hiện một người mới vào nghề còn lóng ngóng, một người lớn tuổi tay chân đã chậm, một người từng vấp ngã đang cố làm lại, thay vì âm thầm xếp họ vào diện kém hiệu quả, hãy thử dành cho họ một cơ hội thật sự, một sự kiên nhẫn thật sự, như chính mình từng được trao cơ hội vào một ngày nào đó của đời mình. Mỗi tháng, hãy chủ động dành một chỗ, một dịp, để mướn hoặc giúp đỡ đúng một người mà thị trường lao động đã bỏ qua. Không cần một chương trình lớn lao, chỉ cần một quyết định nhỏ, làm được ngay trong khả năng của mình.
Việc thứ hai, khi lòng ghen tị chợt nổi lên vì thấy người khác thành công hơn, đông khách hơn, được khen nhiều hơn, hãy tập nói ra một lời chúc mừng thật lòng, dù ban đầu lời ấy có ngượng miệng đến đâu. Ghen tị không tự nhiên biến mất, nhưng một lời chúc mừng thật lòng, lặp đi lặp lại, sẽ dần dần làm dịu con dao mà nó vẫn âm thầm mài sắc. Và hãy tập chia sẻ từ chính nhu cầu thiết yếu của mình, chứ không chỉ từ những gì dư thừa không dùng đến, như Đức Thánh Cha Phanxicô vẫn nhắc: bác ái đích thực không phải là cho đi đồ thừa, mà là san sẻ từ chính phần mình đang cần.
Hai việc rất nhỏ, nhưng lặp lại đều đặn, chính là cách một bàn làm việc bình thường bắt đầu mang dáng dấp của khu vườn nho, nơi giá trị con người không còn bị đo bằng chỉ số năng suất.
5. TRỞ LẠI VỚI PHẦN ĂN SÁNG DANG DỞ
Cha Roberto Malgesini không hề dừng lại để làm một phép tính rủi ro trước khi trao phần ăn sáng cho người đàn ông đang cơn kích động trên phố hôm ấy. Điều đó không phải vì ngài liều lĩnh hay ngây thơ, mà vì lý lẽ của trái tim đã trở thành hơi thở tự nhiên trong ngài, sau bao năm lặp đi lặp lại cùng một cử chỉ nhỏ, mỗi sáng, cho từng người vô danh mà xã hội đã quay lưng. Chính sự lặp lại âm thầm ấy, chứ không phải một khoảnh khắc anh hùng bất chợt, đã tôi luyện nên một trái tim dám cho đi đến hơi thở cuối cùng.
Không ai đòi mỗi người chúng ta phải trở thành một vị tử đạo ngay vào sáng thứ Hai tới. Nhưng có một điều rất vừa tầm tay, có thể làm được ngay trong tuần này: chỉ một lần, dừng lại việc cân đo ai xứng đáng bao nhiêu, và trao đi một điều gì đó, một cơ hội, một lời tử tế, một chút thời gian, cho đúng người mà cả thế giới đang xem là không đáng đầu tư.
Ước gì mỗi người chúng ta, khi khép lại trang Tin Mừng này, không mang theo một câu hỏi về việc mình đã làm việc bao nhiêu giờ, mà mang theo một lời nhắc rất nhỏ, rằng khu vườn của Thiên Chúa chưa từng đóng cửa với ai, kể cả với chính mình vào những giờ tưởng chừng đã quá muộn.
Vọng Sinh.
Nội dung này được đúc kết và khai triển từ các nguồn:
-https://gpcantho.com/cac-bai-suy-niem-chua-nhat-1-mua-vong-a/
-https://gpcantho.com/cac-bai-suy-niem-trong-tuan-20-mua-thuong-nien/
-https://tgpsaigon.net/bai-viet/chua-nhat-25-thuong-nien-nam-a-mt-201-16-38721
-https://danvienphuocly.com/bai-giang/chua-nhat-xviii-tn-b-ga-6-24-35-hay-lam-viec-khong-ngung-3287.html
-https://gpcantho.com/chuong-6-cuon-docat-lao-dong-cua-con-nguoi/
-https://www.popefrancishomilies.com/generosity
-https://onelostsheep.net/2026/08/20/it-it-more-nemy-que-sj/
-https://www.popefrancishomilies.com/kingdom-of-god
-https://giaophanhunghoa.org/vi/suy-niem-suy-tu/cn-va-le-trong/le-chua-ba-ngoi-tin-mung-ga-3-16-18-o81E05658.html
-https://dongten.net/suy-tu/manna-vi-toi-tot-bung-thu-tu-tuan-20-thuong-nien-mt-20-1-16a
-https://associationofcatholicpriests.ie/presiders-page-for-20-september-ordinary-time-25-2/
-https://giaophannhatrang.org/vi/news/PHUNG-VU/page-61/
-https://giaophanphucuong.org/bai-viet/suy-niem-hang-ngay/suy-niem-loi-chua-chua-nhat-xxv-mua-thuong-nien-nam-a-mt-20116a-lm-alfonso
-https://giaophanhunghoa.org/vi/suy-niem-suy-tu/cn-va-le-trong/suy-niem-tin-mung-chua-nhat-25-thuong-nien-a-o81E04536.html
-https://linhmucmen.com/news/thuong-nien-a/suy-niem-tin-mung-chua-nhat-25-tn-a-bai-51-100-hay-mat-ban-ganh-ti-vi-toi-nhan-lanh-chang-211.html
-https://xuanbichvietnam.wordpress.com/2012/03/03/laborem-exercens/
-https://menthanhgiadalat.com/thu-bay-tuan-11-tn-thanh-lu-y-gondaga/
-https://tgpsaigon.net/bai-viet/thu-tu-tuan-20-thuong-nien-nam-le-55870
-https://gpquinhon.org/giao-hoi/tu-duc-leo-xiii-den-duc-leo-xiv-135-nam-giao-huan-xa-hoi-cong-giao-7843.html
LÝ LẼ CỦA TRÁI TIM TRONG VƯỜN NHO –
Không ai bị trả thiếu, chỉ có người không chịu vui vì kẻ khác được trả dư.
Sáng sớm ngày 15 tháng 9 năm 2020, tại quảng trường San Rocco, thành phố Como miền Bắc nước Ý, cha Roberto Malgesini, năm ấy vừa tròn 51 tuổi, đang làm công việc quen thuộc mỗi ngày của mình. Suốt nhiều năm, người ta không thấy ngài ngồi trong văn phòng giáo xứ ấm áp. Ngài lái chiếc xe cũ kỹ, chở trà nóng, sữa và bánh mì đến từng góc phố, phát cho những người vô gia cư, những di dân nghèo đang co ro dưới mái hiên lạnh giá. Ngài nhớ tên từng người, không hề giữ một khoảng cách an toàn nào giữa một linh mục và những phận đời trôi dạt dưới đáy xã hội. Sáng hôm ấy, chính người đàn ông mà ngài từng nhiều lần cho ăn, cưu mang, giúp đỡ, đã rút dao đâm ngài giữa đường phố. Cha Roberto ngã xuống, tay vẫn còn cầm phần ăn sáng chưa kịp trao hết. Đức Thánh Cha Phanxicô, khi hay tin, đã gọi đó là cuộc tử đạo của một chứng nhân bác ái dành cho người nghèo khổ nhất.
Đọc xong câu chuyện, có lẽ nhiều người trong chúng ta chỉ biết lặng người một chút rồi gấp lại. Cha Roberto là linh mục, đã hiến trọn đời cho Chúa, chuyện của ngài đẹp thật, nhưng xa vời với một người sáng nào cũng phải dậy sớm lo tiệm, lo con cái, lo bảng lương cuối tháng cho nhân viên. Mình còn phải tính toán, phải cân đo từng đồng chi tiêu, làm sao dám cho đi mà không nghĩ đến hậu quả. Giữa một thế giới sống bằng phép tính rủi ro và lợi ích, việc trao đi vô điều kiện như vậy nghe chừng quá xa xỉ, thậm chí có phần dại dột.
Nhưng chính sự dại dột tuyệt đẹp ấy lại là cánh cửa mở vào bài Tin Mừng của Chúa Nhật XXV Thường Niên năm A, sẽ được công bố trong ít ngày tới, đúng vào dịp gần với ngày giỗ của cha Roberto. Đó là dụ ngôn những người thợ làm vườn nho, theo Tin Mừng Mátthêu chương 20. Một dụ ngôn quen thuộc đến mức nhiều người nghĩ mình đã hiểu hết, nhưng lại luôn gây tranh cãi mỗi lần được xướng lên, vì nó đụng chạm thẳng vào thứ mà chúng ta bảo vệ kỹ nhất: cảm giác về sự công bằng.
1. NHỮNG NGƯỜI ĐỨNG KHÔNG AI MƯỚN – KHI THẤT NGHIỆP KHÔNG PHẢI VÌ LƯỜI
Bối cảnh dụ ngôn là một ngày lao động bình thường ở Palestine hai ngàn năm trước. Ông chủ vườn nho ra chợ từ sáng sớm tinh mơ để thuê thợ, rồi lại ra chợ vào giờ thứ ba, giờ thứ sáu, giờ thứ chín. Nhưng chi tiết làm đảo lộn tất cả nằm ở giờ thứ mười một, tức khoảng năm giờ chiều, khi mặt trời sắp lặn và ngày làm việc chỉ còn vỏn vẹn một tiếng đồng hồ. Ông vẫn ra chợ, vẫn thấy có người đứng đó, và vẫn gọi họ vào làm.
Rất dễ để mặc định rằng những người bị bỏ lại đến tận chiều muộn ấy là kẻ lười biếng, ngủ nướng, chỉ chịu vác mặt ra chợ khi trời đã xế. Nhưng đặt mình vào bối cảnh kinh tế thời đó sẽ thấy một sự thật khác hẳn. Người được thuê từ sáng sớm là những người khỏe mạnh nhất, trẻ trung nhất, những người ông chủ nào nhìn vào cũng thấy ngay khả năng sinh lời. Còn những người bị rớt lại đến giờ thứ mười một, khi được hỏi vì sao đứng không, câu trả lời của họ là vì không ai thuê, chứ không phải vì họ không muốn làm. Rất có thể họ là người lớn tuổi chân yếu tay mềm, người mang khiếm khuyết trên cơ thể, người thấp cổ bé họng không quen biết ai để được ưu tiên. Xã hội đã đo lường họ bằng năng suất lao động, thấy họ không sinh đủ lợi nhuận, rồi lặng lẽ gạt họ sang một bên.
Khi ông chủ gọi họ vào làm lúc năm giờ chiều, ông không dung túng cho sự lười biếng. Ông đang nhìn thấy nỗi tuyệt vọng của những con người bị bỏ quên, và Ngài chọn không quay mặt đi.
Hai ngàn năm sau, giờ thứ mười một vẫn còn đó, chỉ đổi hình dạng. Là người ngoài năm mươi tuổi vừa bị công ty cho nghỉ vì bị xem là quá lớn tuổi để bắt kịp công nghệ mới. Là người khuyết tật gửi đi hàng chục đơn xin việc, chỉ nhận lại im lặng. Là cô thợ tay nghề chưa vững, anh nhân viên mới rụt rè, người mà ai cũng ngại giao việc quan trọng vì sợ chậm tiến độ chung. Trong chính tiệm mình, trong chính công ty mình, có ai đang đứng ở chợ đời từ sáng đến giờ mà chưa một ai buồn hỏi han, chưa một ai buồn trao cho họ một cơ hội?
2. MỘT QUAN TIỀN CHO TẤT CẢ – KHI LÒNG GHEN TỴ ĐỘI LỐT CÔNG BẰNG
Đến sáu giờ tối, giờ trả lương, ông chủ làm một việc khiến cả khu vườn dậy sóng. Ông trả từ người vào làm sau cùng đến người vào làm đầu tiên, và tất cả, từ người chỉ làm một tiếng đến người dầm mưa dãi nắng suốt mười hai tiếng, đều nhận đúng một quan tiền như nhau. Nếu là người đã còng lưng từ sáng sớm dưới cái nắng cháy da của vùng Trung Đông, mà thấy người mới vào làm lúc chiều mát lại lãnh y hệt số tiền của mình, có lẽ ai trong chúng ta cũng khó lòng giữ được bình tĩnh. Chuyển sang bối cảnh hôm nay, nếu một người vắt kiệt sức mười hai tiếng mỗi ngày để đạt chỉ tiêu công ty, còn đồng nghiệp chỉ làm báo cáo qua loa, mà cuối tháng tài khoản ngân hàng báo về số tiền y hệt nhau, chắc chắn phòng nhân sự sẽ ngập trong đơn khiếu nại.
Nhưng hãy nhìn kỹ khía cạnh công bằng trong câu chuyện. Ông chủ có lừa dối người làm từ sáng sớm không? Không hề. Ông đã thỏa thuận với họ mức lương một quan tiền, đúng bằng mức đủ nuôi sống một gia đình trong một ngày, và ông trả đúng như đã hứa, không bớt của họ một đồng nào để bù cho người đến sau. Vậy điều khiến họ nổi giận không phải vì họ bị trả thiếu, mà vì người khác được trả thừa so với công sức bỏ ra. Ông chủ hỏi thẳng một câu sắc như dao: phải chăng mắt anh ghen tị vì tôi tốt lành chăng?
Đức Thánh Cha Phanxicô, khi giảng về đoạn Tin Mừng này, đã nói rằng công lý của loài người dạy chúng ta trao cho mỗi người đúng theo công trạng của họ, còn công lý của Thiên Chúa không đo tình yêu bằng cân đo lợi nhuận, thành tích hay cả những thất bại của mình. Ngài trả công cho tất cả bằng cùng một đồng tiền, đó chính là tình yêu của Ngài, một tình yêu vô điều kiện, không vì công trạng mà có. Quan tiền trong dụ ngôn không phải là tiền tệ vật lý, mà tượng trưng cho ơn cứu độ, cho tình yêu Thiên Chúa dành cho từng người. Mà ơn cứu độ thì làm sao chia nhỏ theo phần trăm cho được. Chẳng lẽ Thiên Chúa lại nói, con phục vụ Ta năm mươi năm nên con được trọn thiên đàng, còn con mới quay về Ta một năm nên chỉ được đứng ngoài rìa cửa thiên đàng mà thôi.
Cái bẫy tâm lý đang chờ sẵn ở đây rất tinh vi, và rất nhiều người trong chúng ta đã sa vào mà không hay. Chúng ta bê nguyên mô hình làm nhiều hưởng nhiều của thương trường vào trong mối tương quan với Thiên Chúa. Thay vì sống như con cái trong nhà Cha, chúng ta tự hạ mình xuống thành kẻ làm công ôm cuốn sổ tính công. Người đạo gốc ba bốn đời, khi thấy một người mới trở lại đạo sau nửa đời sống buông thả, đáng lẽ phải vui mừng, lại chép miệng nghĩ thầm, tôi giữ đạo từ trong bụng mẹ, chịu bao nhiêu kiêng khem, còn người kia mới quay đầu mà cũng được hưởng ơn ngang mình. Ngoài đời cũng chẳng khác gì, khi đồng nghiệp mình từng xem thường lại được thăng chức, khi người bạn hàng mới mở tiệm được khách khen còn mình âm thầm ganh tị, đó chính là căn bệnh mù lòa của tâm hồn, khiến ta tự tước đoạt mất niềm vui của chính mình.
3. GIỜ THỨ MƯỜI MỘT KHÔNG PHẢI LÀ MỘT MÓN HỜI
Có một lập luận rất sắc bén mà có lẽ nhiều người từng thầm nghĩ tới, dù không dám nói ra thành lời. Nếu ơn cứu độ là cho không và phần thưởng cuối cùng như nhau, vậy tội gì phải sống đạo đức, phải từ bỏ những cám dỗ ngay từ khi còn trẻ. Sao không cứ sống buông thả, chạy theo mọi thú vui trần tục, rồi đợi đến đúng giờ thứ mười một, khi về già hay lúc nằm trên giường bệnh, mới ăn năn trở lại, đằng nào cũng nhận một quan tiền như ai.
Lập luận ấy nghe rất hợp lý, nhưng nó xuất phát từ một tiền đề sai ngay từ gốc rễ: coi việc sống trong tình yêu Thiên Chúa là một gánh nặng phải chịu đựng, còn sống buông thả ngoài vườn nho mới là món hời đáng ao ước. Sự thật ngược lại hoàn toàn. Một đời sống chìm trong ích kỷ, dối trá, buông thả, luôn bất an và trống rỗng bên trong, đó chưa bao giờ là tự do hay hạnh phúc, mà là một thứ địa ngục ngay giữa trần gian. Những người thợ làm từ sáng sớm than phiền vì họ quên mất một điều, trong khi kẻ khác còn đứng trong tuyệt vọng ngoài chợ, lo âu không biết tối nay gia đình có gì ăn, thì chính họ đã có sẵn mục đích sống, có sự bảo đảm, có mối tương quan với một người chủ tốt lành ngay từ lúc bình minh. Được sống trong ánh sáng của khu vườn từ sớm, tự nó đã là phần thưởng lớn nhất, chứ không phải là cái giá phải trả.
Chờ đến giờ thứ mười một chưa bao giờ là một chiến lược khôn ngoan. Đó là tự ném bỏ cả một quãng đời vào bóng tối, đánh mất biết bao cơ hội được yêu thương, được cảm nếm bình an thật sự ngay hôm nay. Vấn đề không nằm ở chỗ ai nhận được một quan tiền vào lúc mấy giờ, mà nằm ở chỗ mình đã bỏ lỡ bao nhiêu năm tháng đáng lẽ được sống trong khu vườn ấy.
4. TỪ QUẢNG TRƯỜNG SAN ROCCO ĐẾN BÀN GIẤY VĂN PHÒNG
Bước ra khỏi trang Tin Mừng, đối diện với những khuôn mặt mệt mỏi nơi công sở, những bản báo cáo doanh thu chưa đạt chỉ tiêu, cái lý lẽ của trái tim này nghe có vẻ xa xỉ, thậm chí nguy hiểm. Sống không tính toán, giữa một xã hội cạnh tranh sinh tồn khốc liệt, chẳng phải là công thức để bị người khác lợi dụng hay sao?
Áp lực cơm áo là có thật, không ai phủ nhận. Nhưng giáo huấn xã hội của Giáo Hội, đặc biệt là điều vẫn được gọi là sự ưu tiên chọn lựa người nghèo và người bị gạt ra bên lề, không hề đòi chúng ta từ bỏ công việc hay trở thành kẻ khờ khạo giữa đời. Điều được mời gọi ở đây rất cụ thể, có thể bắt đầu ngay trong tuần này.
Việc thứ nhất, tập nhìn người khác bằng con mắt của ông chủ vườn nho, không phải bằng chiếc máy tính năng suất. Mỗi khi trong tiệm, trong công ty, xuất hiện một người mới vào nghề còn lóng ngóng, một người lớn tuổi tay chân đã chậm, một người từng vấp ngã đang cố làm lại, thay vì âm thầm xếp họ vào diện kém hiệu quả, hãy thử dành cho họ một cơ hội thật sự, một sự kiên nhẫn thật sự, như chính mình từng được trao cơ hội vào một ngày nào đó của đời mình. Mỗi tháng, hãy chủ động dành một chỗ, một dịp, để mướn hoặc giúp đỡ đúng một người mà thị trường lao động đã bỏ qua. Không cần một chương trình lớn lao, chỉ cần một quyết định nhỏ, làm được ngay trong khả năng của mình.
Việc thứ hai, khi lòng ghen tị chợt nổi lên vì thấy người khác thành công hơn, đông khách hơn, được khen nhiều hơn, hãy tập nói ra một lời chúc mừng thật lòng, dù ban đầu lời ấy có ngượng miệng đến đâu. Ghen tị không tự nhiên biến mất, nhưng một lời chúc mừng thật lòng, lặp đi lặp lại, sẽ dần dần làm dịu con dao mà nó vẫn âm thầm mài sắc. Và hãy tập chia sẻ từ chính nhu cầu thiết yếu của mình, chứ không chỉ từ những gì dư thừa không dùng đến, như Đức Thánh Cha Phanxicô vẫn nhắc: bác ái đích thực không phải là cho đi đồ thừa, mà là san sẻ từ chính phần mình đang cần.
Hai việc rất nhỏ, nhưng lặp lại đều đặn, chính là cách một bàn làm việc bình thường bắt đầu mang dáng dấp của khu vườn nho, nơi giá trị con người không còn bị đo bằng chỉ số năng suất.
5. TRỞ LẠI VỚI PHẦN ĂN SÁNG DANG DỞ
Cha Roberto Malgesini không hề dừng lại để làm một phép tính rủi ro trước khi trao phần ăn sáng cho người đàn ông đang cơn kích động trên phố hôm ấy. Điều đó không phải vì ngài liều lĩnh hay ngây thơ, mà vì lý lẽ của trái tim đã trở thành hơi thở tự nhiên trong ngài, sau bao năm lặp đi lặp lại cùng một cử chỉ nhỏ, mỗi sáng, cho từng người vô danh mà xã hội đã quay lưng. Chính sự lặp lại âm thầm ấy, chứ không phải một khoảnh khắc anh hùng bất chợt, đã tôi luyện nên một trái tim dám cho đi đến hơi thở cuối cùng.
Không ai đòi mỗi người chúng ta phải trở thành một vị tử đạo ngay vào sáng thứ Hai tới. Nhưng có một điều rất vừa tầm tay, có thể làm được ngay trong tuần này: chỉ một lần, dừng lại việc cân đo ai xứng đáng bao nhiêu, và trao đi một điều gì đó, một cơ hội, một lời tử tế, một chút thời gian, cho đúng người mà cả thế giới đang xem là không đáng đầu tư.
Ước gì mỗi người chúng ta, khi khép lại trang Tin Mừng này, không mang theo một câu hỏi về việc mình đã làm việc bao nhiêu giờ, mà mang theo một lời nhắc rất nhỏ, rằng khu vườn của Thiên Chúa chưa từng đóng cửa với ai, kể cả với chính mình vào những giờ tưởng chừng đã quá muộn.
Vọng Sinh.
Nội dung này được đúc kết và khai triển từ các nguồn:
-https://gpcantho.com/cac-bai-suy-niem-chua-nhat-1-mua-vong-a/
-https://gpcantho.com/cac-bai-suy-niem-trong-tuan-20-mua-thuong-nien/
-https://tgpsaigon.net/bai-viet/chua-nhat-25-thuong-nien-nam-a-mt-201-16-38721
-https://danvienphuocly.com/bai-giang/chua-nhat-xviii-tn-b-ga-6-24-35-hay-lam-viec-khong-ngung-3287.html
-https://gpcantho.com/chuong-6-cuon-docat-lao-dong-cua-con-nguoi/
-https://www.popefrancishomilies.com/generosity
-https://onelostsheep.net/2026/08/20/it-it-more-nemy-que-sj/
-https://www.popefrancishomilies.com/kingdom-of-god
-https://giaophanhunghoa.org/vi/suy-niem-suy-tu/cn-va-le-trong/le-chua-ba-ngoi-tin-mung-ga-3-16-18-o81E05658.html
-https://dongten.net/suy-tu/manna-vi-toi-tot-bung-thu-tu-tuan-20-thuong-nien-mt-20-1-16a
-https://associationofcatholicpriests.ie/presiders-page-for-20-september-ordinary-time-25-2/
-https://giaophannhatrang.org/vi/news/PHUNG-VU/page-61/
-https://giaophanphucuong.org/bai-viet/suy-niem-hang-ngay/suy-niem-loi-chua-chua-nhat-xxv-mua-thuong-nien-nam-a-mt-20116a-lm-alfonso
-https://giaophanhunghoa.org/vi/suy-niem-suy-tu/cn-va-le-trong/suy-niem-tin-mung-chua-nhat-25-thuong-nien-a-o81E04536.html
-https://linhmucmen.com/news/thuong-nien-a/suy-niem-tin-mung-chua-nhat-25-tn-a-bai-51-100-hay-mat-ban-ganh-ti-vi-toi-nhan-lanh-chang-211.html
-https://xuanbichvietnam.wordpress.com/2012/03/03/laborem-exercens/
-https://menthanhgiadalat.com/thu-bay-tuan-11-tn-thanh-lu-y-gondaga/
-https://tgpsaigon.net/bai-viet/thu-tu-tuan-20-thuong-nien-nam-le-55870
-https://gpquinhon.org/giao-hoi/tu-duc-leo-xiii-den-duc-leo-xiv-135-nam-giao-huan-xa-hoi-cong-giao-7843.html