Daniel Esparza, trong bản tin ngày 28/04/2026 của tạp chí Aleteia, tường trình rằng: Khi các xung đột toàn cầu gia tăng, Đức Giáo Hoàng Leo XIV kêu gọi các nhà ngoại giao tương lai của Vatican hãy kết hợp mục vụ và ngoại giao trong việc bảo vệ hòa bình, chân lý và phẩm giá con người.
Trong chuyến thăm đầu tiên với tư cách là Giáo hoàng tới Học viện Giáo hội Giáo hoàng vào ngày 27 tháng 4 năm 2026, Đức Giáo Hoàng Leo XIV đã gửi một thông điệp rõ ràng tới các nhà ngoại giao tương lai của Tòa Thánh: vai trò của họ mang tính chiến lược, nhưng cũng vô cùng quan trọng về mặt mục vụ.
Được thành lập vào năm 1701 dưới thời Đức Giáo Hoàng Clement XI và nằm gần trung tâm lịch sử của Rome, Học viện đào tạo các linh mục cho công tác ngoại giao trên toàn cầu. Các cựu sinh viên của học viện này sau đó trở thành các sứ thần Tòa Thánh – thực chất là các đại sứ của Đức Giáo Hoàng – được giao nhiệm vụ đại diện cho Tòa Thánh trong cả lĩnh vực giáo hội và quốc tế. Ngày nay, học viện do Tổng Giám mục Salvatore Pennacchio lãnh đạo, với sự giám sát của Hồng Y Pietro Parolin, Quốc vụ khanh của Đức Giáo Hoàng.
Bộ máy ngoại giao của Vatican vừa vô cùng rộng khắp, vừa có vị thế độc đáo. Tòa Thánh có quan hệ chính thức với 184 quốc gia, chưa kể Liên minh châu Âu và Dòng Malta. Điều đó chỉ còn lại 12 quốc gia không có quan hệ ngoại giao chính thức với Tòa Thánh – bao gồm Trung Quốc, Afghanistan và Triều Tiên. Các cơ quan ngoại giao này được bổ sung bởi công việc thực tiễn của Giáo hội tại hầu hết các quốc gia trên thế giới, chẳng hạn như các nữ tu phục vụ các cộng đồng khó khăn.
Nhân kỷ niệm 325 năm thành lập Học viện, Đức Giáo Hoàng Leo XIV nhấn mạnh sự tiếp nối các cải cách được khởi xướng dưới thời Đức Giáo Hoàng Phanxicô, đặc biệt là việc tập trung vào sự thống nhất như là đặc điểm nổi bật của ngoại giao Vatican. Ngài lưu ý rằng, “mọi cuộc cải cách đều nhằm mục đích bảo tồn sứ mệnh thiết yếu này”.
Một sứ mệnh ngoại giao được định hình bởi những căng thẳng toàn cầu
Bài phát biểu của Đức Giáo Hoàng được đưa ra vào thời điểm xung đột quốc tế vẫn còn lan rộng. Theo Chương trình Dữ liệu Xung đột Uppsala, hơn 50 cuộc xung đột giữa các quốc gia đang diễn ra trên toàn thế giới vào năm 2024, con số cao nhất kể từ Thế chiến II. Trong khi đó, Cao ủy Liên Hiệp Quốc về Người tị nạn báo cáo rằng hiện có hơn 120 triệu người đang bị buộc phải di dời do chiến tranh và đàn áp.
Trong bối cảnh này, Đức Giáo Hoàng Leo XIV đã định hình ngoại giao của Vatican như một “sứ mệnh đặc biệt phục vụ hòa bình, sự thật và công lý”. Ngài kêu gọi các sứ thần tương lai tiếp tục rao giảng thông điệp hòa bình của Kitô giáo ngay cả khi “đối thoại và hòa giải dường như biến mất”.
Vượt ra ngoài chính sách: một bản sắc mục vụ
Đức Giáo Hoàng nhấn mạnh rằng các đại diện của Tòa Thánh phải là “mục tử trước tiên, nhà ngoại giao thứ hai”. Cách tiếp cận này phân biệt các đặc phái viên của Vatican với những người đồng cấp thế tục của họ. Thay vì thúc đẩy lợi ích quốc gia, họ được kỳ vọng sẽ hiện thân một chứng tá đạo đức và tâm linh — đặc biệt là trong môi trường địa chính trị phức tạp.
Đức Giáo Hoàng Leo XIV cũng cảnh báo chống lại việc thu hẹp ngoại giao thành những nguyên tắc trừu tượng. Thay vào đó, ngài kêu gọi một sự hiện diện cụ thể, mang tính quan hệ, bắt nguồn từ sự lắng nghe, khiêm nhường và liêm chính bản thân.
“Cuộc cải cách quan trọng nhất,” ngài nói, “là sự hoán cải bản thân.”
Bảo vệ các quyền cơ bản
Một phần đáng kể trong bài phát biểu tập trung vào phẩm giá con người. Đức Giáo Hoàng nhấn mạnh tự do tôn giáo và quyền được sống là những ưu tiên thiết yếu đối với các nhà ngoại giao Vatican, khuyến khích họ thúc đẩy công lý không phải bằng sự đối đầu mà bằng sự tham gia kiên nhẫn.
Sự nhấn mạnh này phù hợp với những mối quan tâm toàn cầu rộng lớn hơn. Một báo cáo năm 2025 của Trung tâm Nghiên cứu Pew cho thấy các hạn chế của chính phủ đối với tôn giáo vẫn còn cao ở gần 60 quốc gia, ảnh hưởng đến hàng tỷ người. Tòa Thánh từ lâu đã ủng hộ tự do tôn giáo như một nền tảng của các xã hội hòa bình.
Quan điểm gần đây của Đức Giáo Hoàng Leo về ngoại giao Vatican
Trên đường trở về từ chuyến thăm bốn nước châu Phi vào giữa tháng Tư, Đức Giáo Hoàng Leo đã chia sẻ với các nhà báo cái nhìn sâu sắc về cách ngài nhìn nhận công việc của các nhà ngoại giao của mình.
Đây là những gì ngài nói:
Tôi muốn quay lại với điều tôi đã nói trong bài phát biểu ban đầu về tầm quan trọng của việc hiểu mục đích chính của những chuyến đi mà tôi, mà Đức Giáo Hoàng, thực hiện, đó là thăm viếng người dân, và giá trị to lớn mà hệ thống, mà Tòa Thánh duy trì, đôi khi với sự hy sinh lớn lao, để duy trì quan hệ ngoại giao với các quốc gia trên khắp thế giới. Và đôi khi chúng ta có quan hệ ngoại giao với các quốc gia có những nhà lãnh đạo độc tài.
Chúng ta có cơ hội nói chuyện với họ ở cấp độ ngoại giao, ở cấp độ chính thức. Chúng ta không phải lúc nào cũng đưa ra những tuyên bố lớn lao—chỉ trích, phán xét hoặc lên án. Nhưng có rất nhiều công việc diễn ra đằng sau hậu trường để thúc đẩy công lý, thúc đẩy các mục tiêu nhân đạo, tìm kiếm, đôi khi, những trường hợp có thể có tù nhân chính trị, và tìm cách để họ được trả tự do. Những tình huống đói nghèo, bệnh tật, v.v.
Vì vậy, Tòa Thánh, bằng cách duy trì, nếu bạn muốn, sự trung lập và tìm cách tiếp tục quan hệ ngoại giao tích cực của chúng ta... Với mối quan hệ ngoại giao với rất nhiều quốc gia khác nhau, chúng tôi thực sự đang cố gắng tìm cách áp dụng Tin Mừng vào những tình huống cụ thể để cải thiện cuộc sống của người dân.
Mọi người sẽ diễn giải phần còn lại theo cách riêng của họ, nhưng tôi nghĩ điều quan trọng là chúng ta phải tìm cách tốt nhất có thể để giúp đỡ người dân của bất cứ quốc gia nào.
Kiên trì trong một thế giới đầy xung đột
Thừa nhận sự thất vọng có thể đi kèm với công việc ngoại giao, Đức Giáo Hoàng Leo XIV khuyến khích các học viên đừng nản lòng, ngay cả khi những nỗ lực của họ dường như không hiệu quả. Mặc dù các chính phủ thường mặc định sử dụng xung đột như một phương tiện để giải quyết căng thẳng, ngài lập luận rằng sự kiên trì trong đối thoại vẫn là điều thiết yếu.
Chuyến thăm này báo hiệu một ưu tiên ban đầu trong triều đại giáo hoàng của ngài: tăng cường sự hiện diện ngoại giao toàn cầu của Giáo hội trong khi vẫn duy trì bản sắc riêng biệt của mình. Khi các xung đột mới nổi lên và các xung đột cũ vẫn tồn tại, việc đào tạo các nhà ngoại giao của Vatican - bắt nguồn từ cả đức tin và chủ nghĩa hiện thực - tiếp tục đóng một vai trò thầm lặng nhưng có ảnh hưởng trên trường quốc tế.